เปิดมุมกฎหมายจากดราม่า ‘Moon’ แร็ปเปอร์สาวจาก SMTM ไม่ให้เครดิต ‘Bouquet’ ผู้กำกับไทย พร้อมงัดแชต ChatGPT ยืนยันตนคือผู้กำกับ MV ตัวจริง!
จากกรณีดราม่าที่กำลังเป็นกระแสในวงการ K-Hip Hop และคอมมิวนิตีสายโปรดักชัน เมื่อแร็ปเปอร์สาว ‘Moon’ (문) จากรายการ Show Me the Money ของเกาหลีใต้ ได้ปล่อยมิวสิกวิดีโอเพลง ‘FRESH GIRLS STAND UP’ โดยจ้างผู้กำกับชาวไทย ‘Bouquet’ ให้เป็นผู้ดูแลการผลิต
แต่เมื่อผลงานถูกปล่อยออกมา Moon กลับไม่ได้ให้เครดิตผู้กำกับชาวไทย และได้ใส่ชื่อตัวเองเป็นผู้กำกับหลักเพียงคนเดียว นั่นทำให้ทาง Bouquet ได้ออกมาเรียกร้องสิทธิ์ผ่านแพลตฟอร์ม X ก่อนที่ภายหลัง Moon จะปรับเครดิตเป็น ‘ผู้กำกับร่วม’ ระหว่างสองฝ่าย ทั้งที่ไม่ได้มีการตกลงกันไว้ล่วงหน้า
หลังจากนั้น Moon ได้ชี้แจงผ่านอินสตาแกรม โดยระบุว่า เธอมีส่วนร่วมในกระบวนการสร้างสรรค์ ไม่ว่าจะเป็นการคิดคอนเซ็ปต์ ทำสตอรีบอร์ด และหาโลเคชัน พร้อมแนบหลักฐานการสนทนากับ ChatGPT เกี่ยวกับหน้าที่ของผู้กำกับ เพื่อยืนยันบทบาทของเธอในโปรเจกต์ดังกล่าว
หากมองในมุมกฎหมาย สิทธิ์ในการมีชื่อบนผลงาน (Right of attribution) กฎหมายลิขสิทธิ์ทั้งของไทยและเกาหลีใต้ คุ้มครอง ‘สิทธิของผู้สร้างสรรค์’ อย่างชัดเจน ใจความสำคัญคือ คนที่ลงมือสร้างผลงาน มีสิทธิ์ที่จะให้ใส่ชื่อของตนลงไปในงานนั้น และมีสิทธิ์คัดค้านถ้ามีใครมาบิดเบือนหรือแอบอ้างผลงาน
การที่ Moon คิดคอนเซ็ปต์หรือออกไอเดีย ซึ่งถือเป็นเรื่องปกติของผู้ว่าจ้างหรือศิลปิน ไม่ได้แปลว่าเธอคือ ‘ผู้กำกับ’ เสมอไป การใส่ชื่อตัวเองเป็นผู้กำกับหลักทั้งที่ไม่ได้มีบทบาทในการกำกับจริงทั้งหมด อาจเข้าข่ายการ ‘แอบอ้างความเป็นผู้สร้าง’ (False attribution) ได้
และในวงการโปรดักชัน การใส่เครดิตให้ทีมงานไม่ได้เป็นเพียง ‘มารยาท’ แต่ยังถือเป็น ‘เงื่อนไขทางธุรกิจ’ ที่สำคัญมาก โดยปกติแล้วเวลาเกิดข้อพิพาทจะต้องกลับไปดูที่สัญญาจ้างเป็นหลัก หากในสัญญาระบุไว้ชัดเจนว่าต้องให้เครดิตทีมงานชาวไทย หรือระบุว่าใครมีสิทธิ์เป็น ‘Director’ การที่ผู้ว่าจ้างไม่ทำตามข้อตกลง ก็จะถือเป็นการ ‘ผิดสัญญา’ ทันที
กรณีของ Moon และ Bouquet เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของ ‘การเคารพสิทธิของผู้สร้างสรรค์’ ควรมีการทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรที่ระบุถึงเรื่องการให้เครดิต (Credit attribution) อย่างชัดเจนตั้งแต่ก่อนเริ่มงาน เพื่อป้องกันการถูกเอาเปรียบและรักษาผลประโยชน์ของตนเองในทางกฎหมาย
อ้างอิง: