ชาวไทยจำนวนมากเห็นชีวิตภายใต้รัฐสวัสดิการยุโรปคือชีวิตในอุดมคติที่รัฐนั้นมีทีท่าแบบ ‘ทั้งชีวิตเราดูแล’ แต่จริงๆ ทุกวันนี้พวกรัฐสวัสดิการคือกลุ่มที่ปวดหัวกับภาวะ ‘สังคมผู้สูงอายุ’ ที่สุด
ภายใต้ ‘สังคมผู้สูงอายุ’ สิ่งที่รัฐสวัสดิการจำนวนมากประสบพบเจอก็คือ การที่สังคมมีคนหนุ่มสาวที่ทำงานจ่ายภาษีน้อยลงเรื่อยๆ และมีคนแก่ที่ต้องดูแลและจ่ายบำนาญรวมทั้งค่ารักษาพยาบาลให้มากขึ้นเรื่อยๆ
ซึ่งพูดโหดๆ ก็คือ ประเทศไหนยิ่งดูแลประชากรตัวเองดี ประชากรก็ยิ่งตายช้า และภาครัฐเองก็ต้องกระอักเลือดกับจำนวนเงินบำนาญที่ต้องจ่ายก้อนใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ไปตามจำนวนประชากรคนแก่ในวัยเกษียณ ในสังคมที่อายุขัยเฉลี่ยเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
เรียกได้ว่าประเทศที่ดูแลประชากรตัวเองดีๆ มีปัญหาแบบนี้กันหมด
และอะไรคือทางแก้? คำตอบแทบจะมีอยู่แค่สองทาง ขึ้นอยู่กับจุดยืนทางการเมือง ทางฝ่ายซ้ายก็จะบอกว่าต้องเพิ่มผู้อพยพมาแทนแรงงาน ส่วนทางฝ่ายขวาก็จะบอกให้เริ่มตัดสวัสดิการของคนแก่ไปจนถึงการเพิ่มอายุเกษียณ (ซึ่งให้ตรงคือเพิ่มอายุที่รัฐจะเริ่มจ่ายบำนาญให้)
แน่นอน ทางออกที่เราเห็นจริงๆ นั้น ‘อยู่ตรงกลาง’ ทั้งหมด เพราะชาติส่วนใหญ่ก็ทำทั้งสองอย่าง คือมีการเพิ่มผู้อพยพมาแทนตำแหน่งแรงงานที่ขาด พร้อมๆ กับเพิ่มอายุการเกษียณ ซึ่งตอนนี้ พวกชาติยุโรป อายุเกษียณอยู่ที่ 65 ปี กันเป็นมาตรฐานแล้ว และหลายๆ ชาติมีแผนจะขยายต่อ โดยเยอรมนี มีการเคาะแล้วว่าจะค่อยๆ ขยับเป็น 67 ปี
แต่ถามว่ามันจบแค่นั้นไหม? คำตอบคือไม่น่าใช่ พวกที่มานั่งคำนวณเลขจริงๆ น่าจะเห็นตรงกันว่า ถ้าอายุเกษียณไม่ขยับตามอายุขัยเฉลี่ยไปเรื่อยๆ การนำเข้าผู้อพยพมาทำงานยังไงก็ไม่พอ และการยิ่งต้องการผู้อพยพมากขึ้นจนทำให้ ‘คัดคุณภาพ’ ของผู้อพยพน้อยลง มันก็จะส่งผลระยะยาวในเชิงประชากรด้วย
หรือพูดง่ายๆ ตอนนี้ทุกคนทำราวกับผู้อพยพนั้นมีไม่จำกัด แต่ความจริงมันมีจำกัด และคนก็แย่งผู้อพยพคุณภาพดีๆ กัน (ไม่ว่าจะในเชิงเป็นแรงงานทักษะสูงหรือมีวัฒนธรรมที่พร้อมจะปรับตัวให้เข้ากับสังคมใหม่) ดังนั้นการที่เอะอะอะไรจะเพิ่มผู้อพยพมันไม่สมเหตุสมผล ยังไงก็ต้องเพิ่มอายุของการเกษียณ
โดยล่าสุด เมื่อต้นเดือนสิงหาคม 2022 ประธานสมาคมนายจ้างอุตสาหกรรมโลหะและอิเล็กทรอนิกส์ในเยอรมนีพูดเองเลยว่า ถ้าไม่เพิ่มอายุเกษียณเป็น 70 ปี ประเทศชาติจะไม่รอด และตั้งแต่นั้นมา สังคมเยอรมันก็ถกเถียงกันอย่างกว้างขวางว่ามันถึงเวลาหรือยังที่จะคิดเรื่องนี้จริงจัง ซึ่งถ้าทำจริงๆ ก็จะเป็นชาติแรกในโลก เพราะตอนนี้พวกชาติที่ยืดอายุเกษียณไปไกลสุด ยังไปแค่ 67 ปี (เช่น นอร์เวย์ กรีซ อิตาลี และไอซ์แลนด์)
แน่นอนพวกพรรคฝ่ายซ้ายก็ออกมาด่าข้อเสนอนี้ แต่ความจริงอันน่ากระอักกระอ่วนก็คือ ถ้าทำจริงๆ ภาระทางการคลังก็จะลดลงทันที และในความเป็นจริงคนเยอรมันอายุ 70 ปีที่ยังแข็งแรง มีกำลังวังชา สามารถ ‘ทำงานช่าง’ อันโด่งดังของเยอรมันก็มีเยอะแยะ ซึ่งถ้าจะเอาคนเหล่านี้กลับมาทำงาน มันก็สอดคล้องกับปัญหาของตลาดแรงงานเยอรมันปัจจุบันที่ขาดแคลนพวกแรงงานทักษะสูง ซึ่งล้วนไม่ใช่งานที่จะเอาผู้อพยพมาทำได้ง่ายๆ
นี่คงจะเป็นเรื่องที่ถกเถียงกันต่อไป แต่ความเป็นจริงที่ยากจะหลีกเลี่ยงก็คือ ไม่ช้าก็เร็ว ก็คงจะมีอีกหลายประเทศที่ยืดวัยเกษียณให้กลายเป็น 70 ปี ไม่เพียงแต่เยอรมนีเท่านั้น
อ้างอิง
- DW. Germany debates raising retirement age to 70. https://bit.ly/3BhnVE9
- Wikipedia. Retirement age. https://bit.ly/3wTdq7e