ในวันที่แดดทอแสงแรงกล้า สำหรับมนุษย์คงไม่มีอะไรดีและง่ายไปกว่าการพาตัวเองหลบร้อนอยู่ในห้องที่เปิดแอร์เย็นฉ่ำ
แต่สำหรับสิ่งมีชีวิตร่วมโลกชนิดอื่นๆ เมื่ออุณหภูมิร้อนขึ้น ดูเหมือนทางรอดในการดำรงอยู่จะมีแต่ต้อง “อพยพย้ายถิ่นฐาน” เพียงทางเดียวเท่านั้น
และนี่คือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับสัตว์ทะเลในปัจจุบัน
ฝูงปลาอพยพย้ายถิ่นฐาน | esgclarity.com
เมื่อ ‘ปลา’ กำลังทิ้งบ้านเกิด
นักวิทยาศาสตร์พบว่าตั้งแต่ปี 1995-2015 หรือ 60 ปีที่ผ่านมา สัตว์น้ำเกือบ 5,000 สายพันธุ์ ได้ทยอยหายไปจากทะเลแถบเส้นศูนย์สูตรโลก เพราะอุณหภูมิน้ำส่วนนั้นอุ่นขึ้นเรื่อยๆ
ตามปกติในแต่ละปีจะมีช่วงเวลาน้ำอุ่นกว่าปกติในฤดูร้อน และลดลงในฤดูกาลถัดไป ปลาก็จะอพยพเป็นครั้งคราวแล้วว่ายกลับมาอยู่ที่เดิม แต่ตอนนี้ดูเหมือนความเปลี่ยนแปลงนั้นจะเกิดขึ้นอย่างถาวรเสียแล้ว
แม้อุณหภูมิในทะเลจะต่ำกว่าบนแผ่นดิน แต่การเปลี่ยนแปลงเพียงน้อยนิดก็ส่งผลกระทบต่อสัตว์น้ำสายพันธุ์ต่างๆ ได้ไม่ยาก เนื่องจากสัตว์ทะเลเป็นกลุ่มที่ตอบสนองต่อความเปลี่ยนแปลงทางอุณหภูมิได้ไว
อุณหภูมิน้ำทะเลที่เพิ่มขึ้นเพียง 1 หรือ 2 องศา สามารถฆ่าสิ่งมีชีวิตในน้ำได้ไม่ยากเย็น และทำปะการังฟอกขาวตายได้ภายในสองสัปดาห์
ผลกระทบดังกล่าวส่งผลแบบไม่เลือกสายพันธุ์ ไม่ว่าจะเป็นสัตว์น้ำขนาดใหญ่หรือว่าขนาดเล็ก ทั้งวาฬ ปลา แมงกะพรุน และแพลงก์ตอน
นักวิทยาศาสตร์เคยตั้งสมมติฐานเรื่องนี้ไว้นานแล้ว โดยคาดว่าเมื่อน้ำร้อนขึ้นอาจนำไปสู่ผลลัพธ์ใหญ่ๆ 3 ทาง
- เกิดเหตุการณ์สูญพันธุ์ครั้งใหญ่
- อาจเกิดการวิวัฒน์ของสิ่งมีชีวิตเพื่อเอาตัวรอด แต่จะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่ออุณหภูมิเปลี่ยนแปลงจนคงที่แล้ว
- เกิดการอพยพครั้งใหญ่ดังที่เป็นอยู่
การอพยพของสัตว์น้ำทำให้สัตว์ผู้ล่ากับเหยื่อเจอกันง่ายขึ้น | news.cgtn.com
อพยพก็ใช่ว่าจะรอด
ตามรายงานที่ตีพิมพ์ในวารสารวิทยาศาสตร์ Proceedings of the National Academy of Sciences ระบุว่า การย้ายถิ่นฐานของสัตว์น้ำจะนำไปสู่การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพครั้งใหญ่
แม้สิ่งมีชีวิตต่างๆ จะเอาตัวรอดจากเหตุเฉพาะหน้าได้ แต่ก็ไม่มีอะไรการันตีถึงความอยู่รอดในอนาคต
เมื่อสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งย้ายไปสู่ดินแดนใหม่ ก็จะไปพบเจ้าถิ่นที่อยู่มาก่อน ถ้าเป็นปลาใหญ่ก็อาจยินดีที่ได้พบแหล่งอาหารใหม่ ส่วนเหล่าปลาเล็กก็อาจซวยจากการเจอนักล่าฝูงใหม่
เรื่องนี้มีตัวอย่างชัดๆ จากนักวิทยาศาสตร์ที่เฝ้าติดตามการอพยพของฉลามขาวฝูงหนึ่งที่ย้ายไปอยู่แถบชายฝั่งแคลิฟอร์เนียในช่วง 4 – 5 ปีที่ผ่านมา
ตอนแรกพวกเขาคิดว่าฉลามขาวฝูงนี้จะอพยพเป็นเวลาชั่วคราวแล้วย้ายกลับที่เดิม แต่ปรากฏว่าฉลามไม่ยอมกลับบ้าน เพราะเกิดติดใจเหยื่อใหม่ๆ ในถิ่นที่อยู่อาศัยใหม่
ด้วยความที่เป็นสิ่งมีชีวิตที่อยู่จุดสูงสุดของห่วงโซ่อาหาร การอพยพของฉลามจึงสร้างความเสียหายให้กับทะเลได้ค่อนข้างมาก ฉลามทำให้ประชากรนากทะเลและปลาแซลมอน ลดน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด
กล่าวโดยสรุป อธิบายได้ว่า อุณหภูมิที่อุ่นขึ้นเรื่อยๆ จะบีบให้สัตว์ผู้ล่าและเหยื่อโคจรมาพบกันง่ายขึ้น ไวขึ้น แต่ฝันร้ายจะตกอยู่กับฝ่ายเหยื่อที่หาแหล่งหลบภัยได้ยากยิ่งขึ้น
เมื่อปลาอพยพการจับสัตว์ทะเลจะทำได้ยากขึ้น | greenbiz.com
ปลาอพยพ กระทบถึงคน
สิ่งที่เกิดขึ้นนี้ มนุษย์เองก็ได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน…
ประเทศที่พึ่งพารายได้จากการท่องเที่ยว ใช้ความหลากหลายทางชีวภาพเป็นจุดขาย อาจไม่มีธรรมชาติไว้ทำกำไรอีกต่อไป
ที่สำคัญคือเรื่องความมั่นคงทางอาหารโดยเฉพาะประเทศกำลังพัฒนาแถบเส้นศูนย์สูตร ที่อาศัยปลาเป็นทรัพยากรหลักในการดำรงชีวิตแก่ผู้คน
เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนี้ คือผลพวงใหญ่ เมื่อมหาสมุทรดูดซับความร้อนประมาณ 90% ของโลกนับตั้งแต่ปี 1970 ที่มีสาเหตุหลักมาจากการเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิลและการตัดไม้ทำลายป่า
อัตราความร้อนที่เพิ่มขึ้นในวันนี้ จะทวีความรุนแรงมากขึ้นในอนาคต และจะดำเนินต่อไปอีกหลายทศวรรษแม้จะลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงได้ก็ตาม
สิ่งที่เกิดขึ้น เป็นการย้ำให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมีความเกี่ยวพันกับมนุษย์เรา และฉายภาพการจัดเรียงสมดุลความหลากหลายทางชีวภาพครั้งใหม่ ซึ่งจะเป็นรากฐานของชีวิตมนุษย์ในอนาคตทั้งหมด
ที่ยังไม่มีคำตอบชัดเจนว่าจะจบลงตรงไหน…
อ้างอิง
- The Guardian. Marine species increasingly can’ t live at equator due to global heating. https://bit.ly/3tg7scE
- The Guardian. Climate crisis pushing great white sharks into new waters. https://bit.ly/2Q0sy0h