แรงบันดาลใจหรือเลียนแบบ? ว่าด้วยมุมมอง ‘เต้ กันตนา’ และหลักการลิขสิทธิ์ จาก The Face Thailand สู่THE TAKE (ฮอร์โมน)

เมื่ออินฟลูเอนเซอร์ชื่อดังอย่าง ‘นารา เครปกะเทย’ ได้ประกาศเดินหน้าผลิตรายการเรียลลิตี้ ‘THE TAKE (ฮอร์โมน)’ ต่อในซีซัน 2 ซึ่งมีรูปแบบคล้ายคลึงกับรายการ ‘The Face Thailand’ ของ เต้-ปิยะรัฐ กัลย์จาฤก หรือ ‘เต้ กันตนา’ จนเกิดเป็นกระแสวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักเกี่ยวกับเรื่องลิขสิทธิ์และทรัพย์สินทางปัญญา

ในซีซันแรกของ THE TAKE เป็นรายการที่จัดทำขึ้นมาแนวล้อเลียน (parody) เพื่อความสนุกสนาน ซึ่งทางเต้ ปิยะรัฐได้ออกมาชี้แจงว่า ที่เคยหลุดปากไปว่าไม่เป็นไร เป็นเพียงความเอ็นดูและน้ำใจในฐานะเพื่อนร่วมสังคมเท่านั้น

แต่ในซีซัน 2 รายการได้ถูกปรับให้เป็นเชิงพาณิชย์มากขึ้น และมีการรับลูกค้าหรือสปอนเซอร์เข้ามาสนับสนุน การกระทำดังกล่าวจึงกลายเป็นการนำรูปแบบรายการไปเลียนแบบโดยพลการ เพื่อสร้างรายได้และต่อยอดอาชีพของตัวเอง ซึ่งได้ขัดต่อหลักการคุ้มครองลิขสิทธิ์อย่างชัดเจน ทางเต้ ปิยะรัฐจึงได้ออกมาแสดงจุดยืนว่าตนไม่เคยอนุญาตให้ผลิตรายการดังกล่าว และทางฝั่งนาราก็ไม่ได้มีการมาขอหรือปรึกษาก่อนผลิตรายการดังกล่าว

ในมุมมองด้านลิขสิทธิ์และทรัพย์สินทางปัญญา การนำรูปแบบหรือเอกลักษณ์ของรายการไปทำซ้ำหรือดัดแปลงโดยไม่ได้รับการยินยอมล่วงหน้า ถือเป็นการละเมิดสิทธิ์ของเจ้าของผลงาน ซึ่งผู้สร้างต้องลงทุนทั้งเม็ดเงินและเวลาเพื่อได้มาซึ่งสิทธิ์ที่ถูกต้องตามกฎหมายตลอดระยะเวลาหลายปี

และถ้าหากอ้างอิงตามหลักกฎหมายลิขสิทธิ์และหลักการใช้ลิขสิทธิ์ที่เป็นธรรม (Fair Use) แล้ว การจะนำผลงานของผู้อื่นไปใช้โดยไม่ขออนุญาต จะเข้าข่าย Fair Use ได้ก็ต่อเมื่อไม่มีวัตถุประสงค์เพื่อหากำไร และต้องไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิอันชอบด้วยกฎหมายของเจ้าของลิขสิทธิ์อย่างเกินควร

ดังนั้น การที่รายการ THE TAKE ในซีซัน 2 มีสปอนเซอร์และมีผลประโยชน์ในเชิงพาณิชย์เข้ามาเกี่ยวข้อง จึงไม่เข้าข่ายหลักการ Fair Use และถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์อย่างเต็มรูปแบบ

แม้เต้จะมองว่าการที่รายการของตนกลายเป็นต้นแบบให้หลายๆ รายการเป็นเรื่องที่น่าขอบคุณ แต่ทางเต้ก็ได้ฝากข้อคิดไว้ว่า หากจะทำรายการที่คล้ายกันนั้น ก็ควรจะมีความคิดสร้างสรรค์และมีความเป็นต้นฉบับของตัวเองบวกเข้าไปด้วย รวมถึงต้องมีกระบวนการความคิดที่แตกต่าง ไม่ใช่เพียงแค่การลอกเลียนแบบ 

นอกจากประเด็นเรื่องความคล้ายคลึงกันของรูปแบบรายการแล้ว เต้ ปิยะรัฐยังกังวลถึงเรื่องเนื้อหาที่ถูกผลิตออกมาในแนวทางที่ไม่สุภาพ ซึ่งขัดกับจุดยืนของครอบครัวกันตนาที่ยึดมั่นในความเชื่อว่าสื่อควรมีเกียรติ มีศักดิ์ศรี และสามารถมอบข้อคิดหรือคุณค่าบางอย่างคืนสู่สังคมได้มากกว่าแค่ความบันเทิง การปล่อยให้มีการผลิตซ้ำผลงานโดยขาดจรรยาบรรณและไม่เคารพสิทธิของต้นฉบับ จึงอาจส่งผลกระทบต่อมาตรฐานของอุตสาหกรรมโดยรวม

กรณีของ ‘The Face Thailand’ และรายการ ‘THE TAKE’ จึงเป็นบทเรียนสำคัญว่า แม้สังคมไทยจะขับเคลื่อนด้วยน้ำใจและการให้โอกาส แต่ในแวดวงธุรกิจสร้างสรรค์ ทรัพย์สินทางปัญญาเป็นทรัพยากรที่มีมูลค่าและควรได้รับการเคารพ การสร้างผลงานที่ดีควรตั้งอยู่บนรากฐานของความถูกต้องตามกฎหมาย และการให้เกียรติซึ่งกันและกัน พร้อมแยกแยะให้ชัดระหว่าง ‘แรงบันดาลใจ’ กับการ ‘ลอกเลียนแบบ’ เพื่อให้อุตสาหกรรมบันเทิงไทยเติบโตได้อย่างถูกต้องและยั่งยืน

อ้างอิง:

• เต้ ปิยะรัฐ ไม่เคยอนุญาต นารา เครปกะเทย ทำรายการเลียนแบบ เสียใจเคยพูดว่าไม่เป็นไร https://n9.cl/2gctnq
• ‘เต้ กันตนา’ เปิดใจกรณี นารา เครปกะเทย ทำรายการ ยืนยันไม่เคยขออนุญาต https://n9.cl/tukh2
• ละเมิดลิขสิทธิ์ มีอะไรบ้าง? สิ่งที่ควรรู้ก่อนเผยแพร่ผลงาน พร้อมวิธีป้องกันการละเมิด https://n9.cl/qmhown
• การใช้ลิขสิทธิ์ที่เป็นธรรม (Fair Use) คืออะไรและมีหลักการอย่างไร
• https://n9.cl/fzosr