รู้ไหม? คนไทยที่เข้าใจว่า ‘ไทยแท้’ อาจมีเชื้อสายจีน จากกลุ่มคนจีนที่อพยพมาตั้งรกรากในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์

หากย้อนเวลากลับไปกว่า 200 ปีในยุครัตนโกสินทร์ ตั้งแต่รัชกาลที่ 1 จนถึงปัจจุบันนี้ มีความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นในแต่ละช่วงอย่างเห็นได้ชัด

ถ้าจะแบ่งให้เข้าใจง่ายๆ เลยคือ 3 ช่วงที่เกิดขึ้นหลังจากที่มีความเป็นไทยโบราณ ได้แก่

1. ช่วงต้น – รัชกาลที่ 1 มาถึงรัชกาลที่ 3 เป็นช่วงที่มีความเป็น ‘จีน’ เข้ามา เช่น อารยธรรมลัทธิขงจื๊อ

2. ช่วงกลาง – ตั้งแต่รัชกาลที่ 4 จนถึงรัชกาลที่ 7 เป็นช่วงที่มีความเป็น ‘ต่างชาติ’ ไม่ว่าจะเป็นอังกฤษหรือฝรั่งเศสเข้ามา เวลานี้จีนไม่ได้เป็นประเทศมหาอำนาจอีกต่อไป

3. ช่วงปลาย – ช่วงตั้งแต่รัชกาลที่ 7 เป็นต้นมา เรียกว่าช่วง ‘โลกาภิวัตน์’ ที่รับความคิด เทรนด์ต่างๆ มาจากทั่วโลก เริ่มมีเทคโนโลยี โลกของอินเทอร์เน็ต และการรับรู้ข่าวสารมากขึ้น

ความเปลี่ยนแปลงที่เป็นจุดเริ่มต้นสู่ยุครัตนโกสินทร์เกิดขึ้นหลังจากพม่าตีกรุงศรีอยุธยาแตกพ่าย ซึ่งในช่วงเวลานั้นพม่าเป็นกองทัพที่ทรงแสนยานุภาพมาก เพราะก็ได้รับชัยชนะทุกศึก

หลังจากอยุธยาล่มแล้ว ลอยสวรรค์…เวลานั้นคนไทยก็แตกออกเป็น 5 ก๊ก ซึ่งในช่วงต้นของยุครัตนโกสินทร์ ก๊กพระเจ้าตากสินมีกำลังมากกว่าก๊กอื่นๆ และอย่างที่รู้กันว่าพระเจ้าตากสินมีเชื้อสายจีน จึงเกิดคำร่ำลือว่ากษัตริย์ของไทยเป็น “คนจีน” ทำให้คนจีนแผ่นดินใหญ่รู้สึกเป็นพวกเดียวกัน บวกกับเหตุการณ์ความวุ่นวายภายในประเทศจีนเวลานั้น คนจีนบางส่วนจึงเริ่มอพยพลงมาประเทศไทยเป็นจำนวนมาก

คนจีนซึ่งเป็นคนกลุ่มใหม่เวลานั้น อพยพมาแผ่นดินสยามไม่นานก็กลมกลืนกลายเป็นคนไทย

เหตุที่เป็นเช่นนั้นก็เพราะสังคมไทยแต่โบราณมีความพิเศษคือ ไม่ว่าใครเข้ามาก็ทำให้ลืมว่าตัวเองเป็นคนชาติไหน เนื่องจากลักษณะนิสัยคนไทยเป็นคนประนีประนอม เปิดรับ ใจกว้าง ยกตัวอย่างให้เห็นภาพง่ายๆ เช่น คนไทยเจอ ‘อะไร’ ไม่ว่าเทวรูปไทย จีน แขก ฝรั่ง ฯลฯ ก็ไหว้ได้หมด เป็นต้น

ในยุคนั้น ระบบไพร่ยังมีอยู่ คนจีนหลายแสนคนในยุคต้นรัตนโกสินทร์จึงเป็นคนจีนกลุ่มแรกที่เข้ามาจึงเป็น ‘คนชนชั้นกลาง’ จนกลายเป็นคนจีนยุคใหม่ ที่นำมาสู่คนไทยส่วนใหญ่ที่มีเชื้อสายจีนต่อๆ กันมา

นอกจากนี้ แต่ละยุคที่เปลี่ยนผ่าน ความเป็นไทยที่ถูกผสมทั้งความเป็นจีน ความเป็นต่างชาติ หรือทั่วโลกก็ตาม สุดท้ายก็กลายเป็นคนไทยที่มาร่วมพัฒนา สร้างสรรค์สังคม รวมถึงอยู่ร่วมกันโดยไม่มีใครมองว่าคนไหนเป็นคนไทยมากกว่ากัน

เพราะสุดท้ายคนไทยก็ยังคงเหลือสำนึกที่อาจเป็นนิสัย ความเชื่อ ทัศนคติ วิถีชีวิต จนเป็นมรดกอะไรบางอย่างที่สืบทอดกันมา

อย่างไรก็ดี ถ้าถามว่าความเป็น ‘ชาติไทย-คนไทย’ มีอยู่จริงหรือไม่นั้น คงตอบไม่ได้ ยกเว้นเสียแต่ว่าจะมีตำราเล่มไหน หรือใครอยากจะนิยามขึ้นมา เพื่อสร้างความหมายบางอย่าง และเพื่อจุดประสงค์บางอย่างก็เท่านั้น

ใครสนใจเรียนรู้รากเหง้าและตัวตนของคนไทยว่ามาจากไหน ร่วมเดินทางย้อนเวลาผ่านไทม์แมชชีนได้ในพอดแคสต์ History Corgi ซีรีส์ ‘ประวัติศาสตร์ของตัวเรา’ EP.3: รัตนโกสินทร์: https://bit.ly/3pSW30v