‘เถียนมีมี่’ หนังรักคลาสสิกบันทึกตัวตนและความหวัง ของ ‘คนจีน’ ในโลกใบใหม่

คืนวันตรุษจีน ปี 1987 คืนที่ความสัมพันธ์ระหว่างหนุ่มสาวสองคนที่พลัดพรากจากแผ่นดินใหญ่ได้ขยับคลืบคลานด้วยแรงผลักดันของความเหงาในห้องพักคับแคบ จนเกิดความสัมพันธ์โรแมนติกของคนสองคนที่ไร้ซึ่งที่พักทางใจบนแผ่นดินใหม่ที่ชื่อว่า ‘ฮ่องกง’

‘Comrades: Almost a Love Story’ หรือชื่อไทย ‘เถียนมีมี่ 3,650 วันรักเธอคนเดียว’ คือหนังรักที่พาเราลัดเลาะไปตามรอยต่อของยุค 80s-90s ผ่านสายตาของ ‘หลี่เฉียว’ (จางม่านอวี้) และ ‘เสี่ยวจิน’ (หลี่หมิง) สองชีวิตที่กระเสือกกระสนเข้ามาหางานทำในฮ่องกง บนแผ่นดินนี้พวกเขาคือ ‘คนนอก’ ที่ไม่มีอะไรเลยนอกจากกันและกัน ความใกล้ชิดจึงก่อตัวขึ้นเป็นความรักที่เต็มไปด้วยความขัดสนและสู้ทน

แน่นอนว่านี่คือหนังรักประโลมโลกที่ตราตรึงใจที่สุดเรื่องหนึ่ง แต่นอกจากความโรแมนติกแล้ว หนังยังบันทึกสภาพสังคมและการเมืองของจีนและฮ่องกงในยุคนั้นเอาไว้อย่างคมคาย ผู้กำกับ ‘ปีเตอร์ ชาน’ จงใจนำเสนอห้วงเวลา 10 ปีสุดท้ายที่ฮ่องกงยังมีสถานะเป็นอาณานิคมของสหราชอาณาจักร (กลางทศวรรษ 1980 ถึง 1990)

จุดเปลี่ยนที่เปรียบเสมือนเมฆหมอกแห่งความไม่แน่นอน คือการลงนามในปฏิญญาร่วมจีน-อังกฤษ โดย มาร์กาเรต แทตเชอร์ นายกรัฐมนตรีอังกฤษ ซึ่งระบุการส่งมอบฮ่องกงคืนสู่จีนภายใต้นโยบายหนึ่งประเทศสองระบบในปี 1997 สภาวะนี้สะท้อนผ่านชีวิตของตัวละครที่ต้องเผชิญกับความไม่มั่นคง ทั้งจังหวะชีวิตที่พลิกผันและจังหวะรักที่ไม่เคยลงตัว ‘เถียนมีมี่ฯ’ จึงไม่ได้เล่าแค่เรื่องคนรักกัน แต่มันยังเล่าถึงเรื่องของ ‘คนพลัดถิ่น’ ที่พยายามนิยามความหมายของคำว่า ‘บ้าน’ ในวันที่แผ่นดินที่เหยียบอยู่กำลังจะถูกเปลี่ยนมือ

ความน่าสนใจของหนังอยู่ที่การเปรียบเทียบตัวตนของ หลี่เฉียว และ เสี่ยวจิน อย่างชัดเจน หลี่เฉียวเป็นตัวแทนของความทะเยอทะยาน เธอพยายามอย่างยิ่งที่จะกลืนกลายไปกับคนฮ่องกง มีเป้าหมายชัดเจน เธอพูดกวางตุ้งคล่องแคล่ว ทำงานหนัก และพยายามลบภาพลักษณ์ ‘คนจีนแผ่นดินใหญ่’ ออกไป เพราะในยุคนั้น การเป็นคนแผ่นดินใหญ่คือสัญลักษณ์ของความยากจนและล้าหลัง 

ในขณะที่เสี่ยวจินคือตัวแทนของความซื่อตรง เขายอมรับตัวตนแบบคนแผ่นดินใหญ่อย่างเปิดเผย พูดกวางตุ้งไม่ชัด และใช้ชีวิตอย่างสมถะ และมีอุดมการณ์เพียงสิ่งเดียวคือเก็บเงินเพื่อแต่งงานกับแฟนสาวที่รออยู่ที่บ้าน ความสัมพันธ์ของทั้งคู่จึงเหมือนเส้นทางเดินที่ขนานกัน 

แล้วหนังก็แสดงให้เห็นว่าฮ่องกงคือสนามประลองของทุนนิยม หลี่เสี่ยวจินทิ้งคราบสหายในระบอบคอมมิวนิสต์ มาเป็นทุนนิยมที่ตั้งใจทำมาหากินจนตั้งตัวมีชีวิตใหม่ได้

ทั้งนี้โชคชะตาที่ไม่เคยบรรจบกันของทั้งคู่ก็ได้พัดพาให้สองชีวิตระหกระเหินออกจากฮ่องกงไปสู่มหานครนิวยอร์ก เหตุการณ์นี้ในหนังสะท้อนไปถึงช่วงเวลานั้นว่าชาวฮ่องกงไม่มั่นใจต่อการกลับคืนสู่การปกครองของจีนแผ่นดินใหญ่ในปี 1997 จึงมีผู้คนจำนวนไม่น้อยตัดสินใจย้ายถิ่นไปสู่อีกซีกโลก

อย่างไรก็ตาม องค์ประกอบที่ทรงพลังที่สุดอีกอย่างหนึ่ง คือการหยิบยกเพลงของ ‘เติ้งลี่จวิน’ มาเป็นแกนหลักที่เคล้าคลอกับตัวละครและตัวหนังไปจนจบ ปีเตอร์ ชาน เปรียบเปรยไว้อย่างน่าสนใจว่า หากหนังเรื่องนี้เกิดขึ้นในอเมริกา มันคงปิดฉากลงด้วยข่าวการตายของจอห์น เลนนอน นั่นหมายถึงว่าสถานภาพและความสำคัญที่เติ้งลี่จวินมีต่อชาวจีนในหลายประเทศทั่วโลกนั้นไม่ต่างอะไรจากสถานภาพ-ความสำคัญที่เลนนอนมีต่อชาวตะวันตกแต่อย่างใด

“ในฮ่องกง มีแต่คนแผ่นดินใหญ่เท่านั้นที่ฟังเพลงเติ้งลี่จวิน”  

แม้จะถูกจัดประเภทว่าเป็นเพลงของคนชนบท แต่ในความเป็นจริง เติ้งลี่จวินคือศิลปินคนแรกที่ทำลายกำแพงอุดมการณ์ระหว่างจีนแผ่นดินใหญ่ ไต้หวัน และฮ่องกง เสียงของเธอคือพื้นที่ปลอดภัยเพียงแห่งเดียวที่ชาวจีนทั่วโลกใช้พักพิงร่วมกัน

หนังนำเสนอความรักที่ขนานไปกับการล่มสลายของยุคสมัย จากความรุ่งเรืองของฮ่องกงสู่การย้ายถิ่นฐานไปสู่นิวยอร์ก ตัวละครของหลี่เฉียวและเสี่ยวจินต้องสูญเสียตัวตนซ้ำแล้วซ้ำเล่าเพื่อความอยู่รอด 

ฉากจบที่คลาสสิกสุด บทเพลง ‘เถียนมีมี่’ ก็ทำหน้าที่เป็นเข็มทิศที่นำทางให้คนสองคนที่ ‘เกือบจะรักกัน’ ได้กลับมาเผชิญหน้ากับความรู้สึกที่แท้จริงอีกครั้ง ทั้งคู่ได้พบกันอีกครั้งในปี 1995 (2 ปีก่อนที่ฮ่องกงจะเปลี่ยนมือจากสหราชอาณาจักรกลับสู่จีน) ในช่วงข่าวการเสียชีวิตของเติ้งลี่จวิน ซึ่งฉากจบนี้อาจสะท้อนว่ามันไม่ได้เป็นแค่การล่วงลับของราชินีเพลงผู้ยิ่งใหญ่เท่านั้น แต่ยังเป็นการจบลงของยุคสมัยหนึ่งในฮ่องกงด้วยเช่นกัน